Banknoty podziemnej "Solidarności". Powstawały w konspiracyjnych drukarniach w całej Polsce

Lesław J. WelkerZaktualizowano 
Banknoty z Lechem Wałęsą i Józefem Piłsudskim kolportowane były głównie jako cegiełki.

Ich historia zaczęła się 39 lat temu, kiedy po 13 grudnia 1981 roku legalne do tej pory wydawnictwa zeszły do podziemia. Powstawały w nim i nowe. Szybko zaczęły do mnie trafiać ich wydawnictwa - od ulotek po książki. A następnie i te „banknoty”, oparte na wzorach ówcześnie obowiązujących pieniędzy. Chociaż pierwsze powstały po internowaniu działaczy „Solidarności” w miejscach ich odosobnienia. Drukowane w postaci linorytów na różnych skrawkach papieru, w tym i toaletowego - te z podobizną Urbana. Poza obozami i więzieniami pojawiły się oficjalne banknoty 20-złotowe, na rewersie których nadrukowywano różne hasła anty-„WRON-ie”, np. żółto-pomarańczową farbą wizerunek orła stylizowanego na hitlerowską „gapę” a pod nią trzywierszowy napis: Wrona/ nas nie/pokona!

Orzeł w okularach

Kolejnym „banknotem” było „50 groszy” emitowane w Warszawie (?) 15 maja 1982 r., o czerwonym numerze: GR 13 12 1981. „Banknot” symbolicznie przedstawia generalissimusa (tak podpisany) Jaruzelskiego i pokracznego orła w okularach, a na rewersie ukrzyżowany (na Krzyżu Grunwaldu), ociekający krwią napis: Solidarność. Na ramionach KG inicjały tych formacji, które ukrzyżowały Solidarność: WP / SB MO / Sejm / ZOMO.

Jednak największe ich emisje miały miejsce w połowie roku 1984 czyli 35 lat temu, w gdańsko-toruńskim podziemnym wydawnictwie „Alternatywy”. Zaczęło się od banknotu o nominale: Zero Dollars, gdzie prezydent Reagan pokazuje „wronie” gest Kozakiewicza, a który emitowano z okazji 40. rocznicy rządów komunistycznych w Polsce - o czym świadczy takiż napis na obu stronach „banknotu” i jego numer: 22 07 1944. Drugim „banknotem dolarowym” było 250 złotych z wizerunkiem Jana Pawła II w otoczeniu orła jagiellońskiego i herbu papieskiego, i z napisem Niezależny Bank Polski / Rzeczpospolita Solidarna, a pod portretem papieża cytat: „Solidarność” należy do współczesnego dziedzictwa ludzi pracy w mojej ojczyźnie. 1.10.1982. Numer „banknotu” to roczne daty: 1978 1984. Na rewersie mapa Polski z napisem „Solidarność” i z promieniami jej ideałów, które z Gdańska rozchodzą się na cały świat. Po bokach dwa orły w pozycji atakującej. Na górze i pod mapą napis: Rzeczpospolita Solidarna Zwycięży. Wielkość banknotów to 162x61 mm.

Potem była seria naszych (z wyłączeniem 50 srebrników) „banknotów”, które emitowano również w wydawnictwie „Alternatywy”. Pierwszym było niebieskie 10 zł z podobizną Adama Michnika o podwójnym numerze: G 13 12 1981 i L 23 09 1976 (data powstania KOR), i napisami (pod nominałem): Radom / 25 czerwca 1976 i Komitet / Obrony / Robotników. Na dole rewersu umieszczono dwuwierszowy napis: KOR broni robotników Robotnicy bronią KOR.

Następny „banknot” to 50 srebrników, które Nacjonalnyj Polskij Bank (napis cyrylicą) emitował w Moskwie 22 lipca 1944 r. Przedstawia on gen. Jaruzelskiego, a pod nominałem orła-zomowca, który trzyma w szponach sierp i młot, a skrzydłami tarczę z napisem: ZOMO i pałkę zwieńczoną sowiecką gwiazdą.

„Banknot” 100 zł to replika oficjalnego banknotu, na którym portret Ludwika Waryńskiego zastąpiono podobizną Lecha Wałęsy i orzeł posiada koronę. Data emisji to 31 sierpnia 1984. Upamiętniono na nim też Pokojową Nagrodę Nobla z 1983 r. Na rewersie napis Proletariat zastąpiono napisem: Solidarność Żyje! Walczy! Zwycięży! R. 1984 Niezależny / Samorządny Związek Zawodowy.

Polecamy

Kolejnym „banknotem” o nominale 500 zł upamiętniono gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego - dowódcę Armii Krajowej Naczelnego a później Naczelnego Wodza. „Banknot” w barwach żółtej (tło) i brązowej (portret i napisy) emitowany w Warszawie 27 września 1939 r. o podwójnym numerze: WR 27091939 i ST 19011945. Na rewersie mur z „kotwicą” a obok przedwojenna mapa Polski z zaznaczonymi miastami i datami walk oddziałów Armii Krajowej w ramach Akcji „Burza”. Na dole napis: Akcja Burza / po akcji „Burza” ponad 50000 żołnierzy AK znalazło się w łagrach.

1000 zł poświęcono marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu. Niebieski „banknot” emitowano w Warszawie 11 listopada 1918. Po stronie prawej portret Marszałka. Obok orła napisy: Komendant / Legionów i Pierwszy / Marszałek / Polski. Podwójny numer „banknotu” to daty urodzin i śmierci Marszałka: UR 5121867 i ZM 12051935. Na rewersie zmodyfikowany fragment pieśni Legionów we Włoszech: Moskal Polski nie posiędzie / Gdy Jąwszy pałasza / Marzeń wszystkich wolność będzie / I Ojczyzna nasza.

Pod nim orzeł-godło wz. 1919 a obok przedwojenna mapa Polski. Na dole sztandarowa dewiza Marszałka: Zwyciężyć i spocząć na laurach to klęska. Być zwyciężonym i nie ulec to zwycięstwo.

Serię zamyka zielony „banknot” o nominale 5000 zł z portretem Zbigniewa Bujaka z podpisem: Przewodniczący /Regionu/ Mazowsze. Pod nim znak Solidarności. Miejsce i data emisji to: Warszawa 21 sierpnia 1980 RKS. Podwójny numer banknotu to: UR 20111954 i S 21 08 1980. W lewym górnym rogu symbol Solidarności Walczącej. Na rewersie zakratowane okno celi więziennej i napis: Uwolnić więźniów / Politycznych! / Solidarność zwycięży a po lewej stronie fragment pieśni „Mury”.

W podziemnej drukarni

Pomysł emitowania „banknotów” „Alternatywy” narodził się spontanicznie w głowach podziemnych drukarzy Zbigniewa Nowka i Marka Wachnika (studentów UMK i twórców toruńskiego NZS). Ich projekty graficzne opracował Bogumił Oświecimski a w/w drukowali je w Gdańsku Osowie, w mieszkaniu Kingi i Jacka Jancelewiczów. W sumie wydrukowano, techniką offsetową, po kilka tysięcy każdego z tych „banknotów”, a drukowano je na arkuszach A-4, po 4 „banknoty” na jednym. Przy tak dużych nakładach rzeczą oczywistą było, że część z nich odbiegała od oryginałów a były to odmiany kolorów czy przesunięcia względem siebie części rysunku „banknotów”. Rozprowadzano je (wszystkie) głównie jako cegiełki na dalszą działalność opozycyjną, tj. zakup papieru, farb, transport, lokale.

W sumie ukazało się ok. setki takich „banknotów” drukowanych w całej Polsce, różnymi technikami i po prawie 40 latach warto przypomnieć i tę formę podziemnej działalności - walki o niepodległość i zaapelować do tych, którzy je drukowali, aby się wreszcie ujawnili.

Zobacz też:

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3