Czas na dożynki [ALBUM RODZINNY] Podobnie jak w całym regionie, również w naszym Albumie już po żniwach. Dziś mielimy ziarno na mąkę

Dariusz MellerZaktualizowano 
Okazały młyn Henryka Rymera w Chełmży przy ulicy Paderewskiego w latach swojej świetności. Obecnie mieszczą się tam biura urzędu gminy archiwum
A konkretnie - do Chełmży, gdzie przed II wojną światową istniały dwa młyny: jeden przy obecnej ul. Paderewskiego, drugi przy ul. Kościuszki.

Zanim rozpoczniemy prezentację chełmżyńskich młynów, na początek trochę teorii. Jeśli chodzi o typ młynów tzw. wiatraków, to wyróżniamy dwa ich rodzaje: pospolite koźlaki oraz młyny holenderskie, tzw. holendry.

W tych pierwszych konstrukcja osadzona była na drewnianym palu, tzw. koźle, który umożliwiał regulację młyna względem kierunku wiatru (konstrukcję można było obracać skrzydłami do wiatru). Taki wiatrak znajduje się w pobliskim Bierzgłowie w gminie Łubianka. Wiatrak holenderski był budowlą drewnianą lub murowaną na planie koła lub wieloboku z hełmem, w którym osadzony był układ napędowy. Dolna część młyna spoczywała nieruchomo na fundamentach, a obracał się jedynie ów hełm.

W 1924 r. na całym Pomorzu było 475 młynów (parowych, motorowych, wodnych i wiatraków). Po trzech latach ich liczba wzrosła do 665, z których wykorzystane były 604 (w 1926 r. - 507), a ogólny stan zatrudnienia wynosił 1528 robotników.
POLECAMY:
Skyway 2018. Co, gdzie i kiedy?
TOP 14 najtańszych mieszkań w Toruniu
Toruń w latach 90. na zdjęciach z archiwum

Interes mało opłacalny

Młynarzom w okresie międzywojennym nie było łatwo. Po przyłączeniu Pomorza do Polski w 1920 r. młyny pomorskie były wykorzystane w niewielkim stopniu, czego powodem była dewaluacja pieniądza oraz zaprzestanie dowozu ziarna z byłej Kongresówki, skąd dotąd pochodziła większość przerabianego zboża.

Czas na dożynki [ALBUM RODZINNY] Podobnie jak w całym region...

Gdy rozpoczął się wielki kryzys gospodarczy w 1929 r., nadprodukcja mąki oraz zmniejszenie eksportu, a także nadmierna liczba młynów wpędzały młynarzy w jeszcze większe kłopoty. W 1931 r. młyny te wykorzystywały zaledwie 60 proc. mocy produkcyjnej, co było spowodowane też spadkiem konsumpcji mąki w wyniku wzrastającego bezrobocia oraz przechodzenia ludności na wzmożone spożycie kartofli. Mało tego, przemiał był dokonywany za miarkę zboża, a nie za gotówkę, oraz na długotrwały kredyt.

Młynarz i filantrop

W okresie międzywojennym chełmżyński młyn przy ul. Paderewskiego należał do Henryka Rymera, a do rejestru handlowego został wpisany z dniem 25 marca 1922 r. Właścicielami byli właśnie Rymer, pochodzący z Garwarza w pow. ciechanowskim oraz dyrektor przedsiębiorstwa Adam Sylla z Chełmży. Właścicielem dwóch budynków przy ul. Paderewskiego, połączonych bramą przejazdową, stał się H. Rymer w 1923 r., a od 1928 r. jako właściciel figuruje Emilia Rymer z d. Truderung.

Henryk Rymer sporo inwestował i unowocześniał młyn. W 1932 r. w informacji o ruchu budowlanym w Chełmży napisano: „W szerszych rozmiarach budujący się z napędem elektrycznym młyn pana H. Rymera został w pracach murarskich wykonany i odebrany przez komisję budowlaną”. W młynie zatrudnionych było kilkanaście osób (w 1931 r. - 16), w 1932 r. młynarzem był Wałdowski, który w tymże uległ wypadkowi przy pracy łamiąc sobie obojczyk.

Polecamy: Toruń kiedyś i dziś PRZESUŃ SUWAK I ZOBACZ RÓŻNICĘ

Tak zmienił się Toruń. Porównaj zdjęcia w interaktywnej gale...

Henryk Rymer brał również udział w życiu społecznym Chełmży, wchodząc np. w skład sądu honorowego Kurkowego Bractwa Strzeleckiego. Pomagał także potrzebującym, szczególnie licznym w okresie wielkiego kryzysu ekonomicznego. Regularnie dostarczał dary dla funkcjonującej w okresie zimy kuchni dla ubogich, np. w 1930 r. ofiarował cetnar kaszy, w 1931 r. cetnar kaszy i cetnar grochu, a w 1932 r. cetnar grochu, cetnar kaszy i pół cetnara mąki pszennej.

Zboża już tu nie mielą

Po II wojnie światowej młyn upaństwowiono, ale do 1948 r. utrzymał on jeszcze charakter młyna gospodarczego obsługując rolnicze zaplecze Chełmży w promieniu ok. 30 km (obecne gminy: Chełmża, Łubianka, Papowo Biskupie i Kijewo Królewskie). Potem nabrał charakteru handlowego i nastawił się tylko na przemiał żyta. W 1953 r. zatrudniał 26 osób, 5 lat później o jedną mniej. Wielkość przemiału dobowego w tonach wynosiła: w 1931 - 18, 1945 - 18, 1946 - 21, 1953 - 24, 1956 i 1957 - 26 i 1958 - 28). Po zaprzestaniu produkcji młyn rozebrano, a w innych jego zabudowaniach ulokowano Zakład Doskonalenia Zawodowego. Po przemianach ustrojowych w 1989 r. stały się one w końcu własnością gminy Chełmża, która po remoncie umieściła tam część swoich biur.

Młyn przy ul. Kościuszki należał do Jana Wiśniewskiego. W 1933 r. Wiśniewski sprzedał go Kazimierzowi Leszczyńskiemu z Chełmży. Przed Wiśniewskim właścicielem młyna był m.in. August Witting. Po młynie nie pozostał ślad.

Program Pirat – odc. 2

Wideo

Materiał oryginalny: Czas na dożynki [ALBUM RODZINNY] Podobnie jak w całym regionie, również w naszym Albumie już po żniwach. Dziś mielimy ziarno na mąkę - Nowości Dziennik Toruński

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.
Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3