Jajko czy kura?

Tadeusz Oszubski
Polski wielkanocny stół nie może się obejść bez kurzego jajka. Przy tej okazji trzeba podkreślić, że historia pozornie banalnych jaj jest długa i kręta, czego dowodzą nowe odkrycia naukowców.

Polski wielkanocny stół nie może się obejść bez kurzego jajka. Przy tej okazji trzeba podkreślić, że historia pozornie banalnych jaj jest długa i kręta, czego dowodzą nowe odkrycia naukowców.

<!** Image 2 align=right alt="Image 79345" sub="Naukowcy nie mają już wątpliwości - to nie kura była pierwsza, tylko jajo">Co było wcześniej, jajko czy kura? To pytanie od wieków dręczyło ludzkość i dopiero kilka miesięcy temu naukowcy udzielili na nie odpowiedzi. Zespół brytyjskich ekspertów, kierowany przez specjalistę w dziedzinie genetyki ewolucyjnej, prof. Johna Brookfielda z uniwersytetu w Nottingham, stwierdził jasno: to jajko, a nie kura, było pierwsze.

Kluczem do rozwiązania tej odwiecznej zagadki stał się materiał genetyczny, który nie ulega zmianie przez całe życie zwierzęcia. Na podstawie analiz DNA ustalono, że pierwszy ptak, który ewoluował, by stać się kurą, najpierw musiał istnieć jako embrion, a więc wewnątrz jaja. - Zarodek w jajku ma taki sam kod genetyczny jak kura, w którą się przekształca - oświadczył publicznie prof. Brookfield. - W związku z tym, pierwszy przedstawiciel danego gatunku najpierw musiał istnieć jako jajko i dlatego to jajko było pierwsze.

Czym właściwie jest jajo? Według definicji encyklopedycznej, to jedna z faz rozwoju nowego osobnika u wielu gatunków zwierząt. Jajo zawiera surowce odżywcze, pozwalające na rozwój zarodka bez dostępu do organizmu matki. Dlatego też sięgnął po nie człowiek. Dziś wykorzystujemy jako żywność najczęściej jaja kur domowych, przepiórek, kaczek, gęsi oraz strusi.

<!** reklama>Skąd jednak wziął się ptak, który zniósł szczególne jajo, z jakiego wykluła się kura? Paleontolodzy od dawna zakładali, że ptaki, w toku ewolucji, powstały z gadów, z wielkich zwierząt ery dinozaurów. Długo była to tylko hipoteza, bo nie było pewności, czy dinozaury, jak współczesne gady, znosiły jaja. Co prawda znajdowano liczące miliony lat skamieniałe jaja, jednak brak było ostatecznych dowodów na to, jakie zwierzęta je znosiły. Sprawa wyjaśniła się dopiero w czerwcu 2004 r., gdy odkryto pierwszy skamieniały embiorn w jaju pterozaura - gada latającego z epoki dinozaurów. Zamienionego w kamień malucha sprzed 121 mln lat znaleziono wtulonego w pokruszoną skorupę jaja. Nie było wątpliwości - odciski skórzastej błony jego skrzydeł były doskonale zachowane. Tego odkrycia dokonali dr Xiaolin Wang i dr Zhonghe Zhou z Instytutu Paleontologii Kręgowców i Paleoantropologii w Chińskiej Akademii Nauk.

Kolejnym dowodem na to, że dinozaury znosiły jaja tak jak współczesne ptaki, stała się odkryta w kwietniu 2006 r. w chińskiej prowincji Jiangxi skamielina dorosłej dinozaurzycy, w której brzuchu eksperci znaleźli jaja.

Jednak to nie dinozaury zapoczątkowały karierę jaja w życiu lądowym. Pierwsze było jajko owada - te stworzenia znosiły jaja długo przedtem, zanim na Ziemi pojawił się pierwszy gad. Niemal od początków istnienia lądowego życia na Ziemi owady (Insecta), są najliczniejszą grupą zwierząt. Zakłada się szacunkowo, że obecnie żyje ich ok. 1,5 mln gatunków. Zasiedlają wszystkie środowiska, włącznie z wodnym i jako pierwsze zwierzęta na Ziemi opanowały umiejętność lotu. Owady rozmaitych gatunków mierzą od 0,1 mm do ponad 35 cm długości. Z jaj zniesionych przez samicę wylęgają się larwy, a kolejne punkty procesu rozwoju osobnika zależą od gatunku owada.

To właśnie jajorodne owady zapoczątkowały elementy cywilizacyjne typowe tylko dla człowieka, np. mrówki wytworzyły wielkie skomlikowane społeczności, które już 100 mln lat temu toczyły wojny, a przed 50 mln lat w mrowiskach hodowały grzyby.

Jajo to tak wygodna forma przedłużania gatunku, że również ssaki mają w swym rodowodzie jajeczny epizod. Dokumentują to ostatnie, jakie do naszych czasów przetrwały, ssaki jajorodne, czyli stekowce: kolczatka i dziobak. Żyją one w Australii i na Tasmanii. Jaja stekowców noszone są w torbie skórnej, jak w przypadku torbaczy, np. kangurów. Po rozbiciu skorupki młode odżywiają się mlekiem z sutków samicy. Kolczatka (Tachyglossus aculeatus) mierzy ok. 60 cm długości, ma długi wąski język służący do wyjadania mrówek i przypomina wyglądem jeżozwierza. Z kolei dziobak (Ornithorhynchus anatinus) podobny jest do bobra, tyle że ma rogowy pysk ukształtowany jak kaczy dziób.

Historia jaja jest długa i kręta. Warto mieć to w pamięci jedząc jajko na miękko, bo pierwszy „kurzy owoc” pojawił się na świecie daleko wcześniej niż najdawniejszy przodek człowieka.

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie