Toruń. Uczniowie I LO przywracają twarze bohaterom - poległym uczniom i nauczycielom swojej szkoły

Szymon Spandowski
Szymon Spandowski
Julia, Martyna i Kacper w archiwum MH-W.
Julia, Martyna i Kacper w archiwum MH-W. Grzegorz Olkowski
Udostępnij:
W auli toruńskiego I LO wisi wielka tablica z nazwiskami uczniów i nauczycieli tej szkoły, którzy zginęli podczas wojny. Są tam tylko nazwiska, jednak dzięki benedyktyńskiej pracy kilkorga teraźniejszych uczniów "Jedynki", wielu bohaterów odzyskuje twarze - uwiecznione m.in. na archiwalnych zdjęciach zgromadzonych przez prof. Zbigniewa Zdrójkowskiego.

Obejrzyj: Tajemnice Twierdzy Toruń i innych miejsc w mieście

W dzienniku Karol Bugiel musiał mieć jeden z pierwszych numerów. Jeżeli nauczyciel zaczynał odpytywanie od początku listy, pewnie szedł na pierwszy ogień. W KL Auschwitz miał numer 5609. Można powiedzieć, że również znalazł się na początku bardzo długiej listy więźniów. Do niemieckiego obozu koncentracyjnego trafił 8 października 1940 roku, miesiąc z kawałkiem przed swoimi 20. urodzinami. Zginął w 1941 roku.

Kazimierz Gede zdał maturę w 1929 roku. Jego ojciec, Otto, trzy lata wcześniej otworzył w Toruniu przy Rynku Staromiejskim skład bławatów. Po maturze Kazimierz wyjechał do Warszawy, gdzie studiował na Akademii Sztuk Pięknych. W 1936 roku wyjechał do Hiszpanii. Walczył w szeregach 15 Brygady Międzynarodowej, zginął w sierpniu 1937 roku broniąc Madrytu.

Gdzie urodził się sławny cichociemny?

Waldemar Szwiec urodził się w Chicago. Jego ojciec przybył do Torunia jako żołnierz Błękitnej Armii. Później był szefem toruńskiego oddziału Związku Hallerczyków, a także m.in. właścicielem kina przy ulicy Prostej. Szwiecowie mieszkali najpierw w willi przy Rybakach 59, tam zresztą gościli generała Hallera, gdy ten przyjechał w 1928 roku zwiedzić Pomorską Wystawę Ogrodniczo-Przemysłową. Później przekazali willę michalitom, sami zaś przeprowadzili się na Mostową. Stąd Waldemar Szwiec ruszył na wojnę. Po wrześniowej tragedii przedostał się na zachód, skąd wrócił jako cichociemny. Walczył w Górach Świętokrzyskich, gdzie w m.in. w 1943 roku, w rocznicę napaści Niemiec na Polskę, na czele oddziału liczącego niespełna stu żołnierzy uderzył na miasto Końskie i zmusił do ucieczki dwutysięczny niemiecki garnizon. Zginął sześć tygodni później. Jego wyczyny są akurat dobrze znane, jednak legenda ma zamazane rysy twarzy. Zdjęć Waldemara Szwieca w publicznej przestrzeni jest niewiele.

Gdzie znajduje się tablica ku czci poległych i pomordowanych uczniów i nauczycieli?

To tylko trzy nazwiska absolwentów szkoły z Zaułku Prosowego, którzy zginęli podczas wojny. Zabitych uczniów i nauczycieli słynnego toruńskiego gimnazjum upamiętnia tablica, która znajduje się w szkolnej auli. Wielka, ciemna, pokryta drobnymi literami. Nie rzuca się w oczy, poza tym w gąszczu umieszczonych na niej nazwisk trudno się poruszać, brakuje też szerszych informacji na temat osób tam umieszczonych, o zdjęciach nie wspominając.

Kto dokumentował dzieje toruńskiego "Kopernika"?

To się jednak niebawem zmieni, dzięki pracy grupy uczniów "Jedynki", a zarazem wolontariuszy działającego w szkole Muzeum Historyczno-Wojskowego. Muzeum wzbogaciło się o bezcenne archiwum profesora Zbigniewa Zdrójkowskiego, absolwenta "Kopernika" i kronikarza szkoły. Dokumenty, w tym mnóstwo fotografii, przekazał jego zięć, Jan Rosochowicz. Uczniowie I LO opracowują te materiały, przywracając twarze bohaterom - tak zresztą nazywa się akcja, w której zapaleńcy biorą udział od lutego. Trzeba przyznać, że czasu nie marnują.

- Nasz Szwiec? Oczywiście, że tu jest - Martyna Mańkowska stoi nad stołem pełnym fotografii, bezbłędnie wskazując fotografie i recytując niezwykłe historie związane z uwiecznionymi na nich bohaterami. Po tym historycznym królestwie oprowadza nas wspólnie z Julią Ratajczak oraz Kacprem Kotłowskim, z którymi nad przywracaniem twarzy bohaterom pracuje również Julia Dardzińska.

- Niesamowite, jak bardzo ich to wciągnęło - cieszy się Piotr Olecki, opiekun Muzeum Historyczno-Wojskowego. - Stali się już prawdziwymi ekspertami.

Efektem tej benedyktyńskiej roboty ma być druga tablica. Na niej mają się znaleźć nazwiska uczniów i nauczycieli "Jedynki", którzy stracili życie w wyniku wojny. Przy nazwiskach zostaną umieszczone specjalne kody odsyłające do internetowej bazy danych z życiorysami i zdjęciami.

Jak się można skontaktować z Muzeum Historyczno-Wojskowym?

Gdyby ktoś chciał się dołączyć i podzielić informacjami na temat przodka związanego z toruńskim gimnazjum, który stracił życie podczas wojny, lub w jej wyniku, proszony jest o kontakt z Muzeum Historyczno-Wojskowym - tel. 728-588-903, e-mail: [email protected]

Cały czas uzupełniana lista poległych i zamordowanych w czasie wojny uczniów i nauczycieli toruńskiego Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika

Profesorowie i pracownicy:

  1. Irena Baniewicz-Taborska
  2. Czesław Halagiera
  3. Józef Jakubowski
  4. Zdzisław Kaczmarek
  5. Mieczysław Kwiatkowski
  6. Józef Regel
  7. Brunon Szymański
  8. Alfred Tyczewski
  9. Jan Węglorz
  10. Bolesław Wozniak

Absolwenci i uczniowie:

  1. Jerzy Bazanowski
  2. Roman Błeński
  3. Kazimierz Boehlke
  4. Karol Bugiel
  5. Jan Bury-Burzyński
  6. Józef Cerkaski
  7. Stefan Czajkowski
  8. Henryk Czerniewski
  9. Lech Dandelski
  10. Witold Danielewicz
  11. Bernard Dąbrowski
  12. Józef Dąbrowski
  13. Romuald Dąbrowski
  14. Wacław Dębicki
  15. Stanisław Dębski
  16. Witold Dobrowolski
  17. Tadeusz Drath
  18. Tadeusz Drzewica-Wasilewski
  19. Zbigniew Drzewica-Wasilewski
  20. Zbysław Dudek
  21. Bronisław Durmowicz
  22. Józef Eckhardt
  23. Witold Epstein-Niewodowski
  24. Władysław Falkowski
  25. Paweł Filarecki
  26. Marian Florer
  27. Jerzy Friemann
  28. Jerzy gajdus
  29. Wojciech Gajdus
  30. Kazimierz Gede
  31. Jan Giedroyc
  32. Władysław Gluchowski
  33. Edmund Górecki
  34. Stanisław Grzanka
  35. Tadeusz Grzęda
  36. Tadeusz hagenbarth
  37. Zygmunt hamerski
  38. Maciej hulewicz
  39. Edmund iwicki
  40. Stefan iwicki
  41. Andrzej Jacobson
  42. Zbigniew Jacobson
  43. Jan Januszkiewicz
  44. Bernard Jaruszewski
  45. Henryk Jaruszewski
  46. Alfons Jettka
  47. Stanisław Junk
  48. Kazimierz Kalinowski
  49. Władysław Kiewlicz
  50. Leon Kokoszynski
  51. Edmund Konieczny
  52. Antoni Konkolewski
  53. Franciszek Kopycinski
  54. Adam Kostrzewski
  55. Benedykt Kowalski
  56. Franciszek Kowalski
  57. Heliodor Krużycki
  58. Stefan Kubicki
  59. Kazimierz Kujawski
  60. Zdzisław Kumorowicz
  61. Kazimierz Kuziemkowski
  62. Zenon Lewandowski
  63. Jerzy Lekszycki
  64. Karol Lewszecki
  65. Zbigniew Łukomski
  66. Stefan Machnikowski
  67. Jerzy Majewski
  68. Władysław Malisz
  69. Bogdan Makowski
  70. Stefan Maksymowicz-raczynski
  71. Eugeniusz Matusiak
  72. Teofil Milkamanowicz
  73. Józef Mrozowicki
  74. Janusz Nalazek
  75. Alfred Narzynski
  76. Henryk Narzynski
  77. Jerzy Nikitin-Kossakowski
  78. Kazimierz Nocun
  79. Brunon Olkiewicz
  80. Mieczysław Olszewski
  81. Lech Ossowski
  82. Tadeusz Pankiewicz
  83. Mieczysław Pardyka
  84. Jerzy Paszkiewicz
  85. Jan Paulus
  86. Paweł Piątkowski
  87. Jerzy Piechocki
  88. Witold Pietraszewski
  89. Aleksander Pincel
  90. Daniel Pławski
  91. Tadeusz Podgórski
  92. Alfons Popławski
  93. Eugeniusz Przysiecki
  94. Leon Puppel
  95. Feliks Radziński
  96. Wojciech Radziński
  97. Józef Ramlau
  98. Tadeusz Robakowski
  99. Roman rogowski
  100. Gwidon rolewski
  101. Henryk Rosochowicz
  102. Leonard Rutkowski
  103. Władysław Sapkowski
  104. Witold Siuda
  105. Władysław Skalmowski
  106. Feliks Sobieralski
  107. Henryk Spychalski
  108. Antoni Staniszewski
  109. Kazimierz Strzemecki
  110. Eugeniusz Szatkowski
  111. Stefan Szczepanowski
  112. Jan Szrajber
  113. Edward Szwalbe
  114. Jacek Szwemin
  115. Waldemar Szwiec
  116. Jan Śliwiński
  117. Edmund Slot
  118. Adam Śmieszny
  119. Stanisław Święcicki
  120. Bolesław Swigoń
  121. Franciszek Świtalski
  122. Mieczysław Trzoska
  123. Jan Urbański
  124. Józef Urbański
  125. Ziemowit Ulatowski
  126. Paweł Vetter
  127. Józef Wątroba
  128. Czesław Wiencek
  129. Henryk Wiencek
  130. Marian Wilczak
  131. Jan Wiśniewski
  132. Zygmunt Wiśniewski
  133. Tadeusz Woźniak
  134. Egon Zawadzki
  135. Andrzej Zdrójkowski
  136. Konstanty Zeleniewski
  137. Edward Franciszek Zieliński
  138. Edward Leon Zieliński
  139. Leon Żmuda-Trzebiatowski
  140. Rafał Bracki
  141. Franciszek Jurkowski
  142. Roman Krause
  143. Henryk Szuman

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na Twitterze!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na Twiterze!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Wideo

Komentarze

Komentowanie zostało tymczasowo wyłączone.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Przejdź na stronę główną Nowości Gazeta Toruńska
Dodaj ogłoszenie