reklama

Z truskolas czy truskolasów [RZECZ O JĘZYKU]

Prof. Jan MiodekZaktualizowano 
Arkadiusz Gola
W wywiadzie prasowym ze znanym piłkarzem Jakubem Błaszczykowskim pojawiły się zdania: „Z Truskolas do Częstochowy jest tylko 25 km” i „Pomogę komuś z Truskolas”. „Czy nie powinno się powiedzieć z Truskolasów - tak jak z lasów?” - pyta Pan B.K.).

Truskolasy wraz z takimi nazwami, jak Maczki, Janki, Marki, Laski, Ząbki, Gołąbki, Trawniki, Tychy, Makoszowy czy Rydułtowy, tworzą typ strukturalny, któremu system gramatyczny języka polskiego oferuje w drugim przypadku albo końcówkę „-ów”, albo końcówkę zerową, i TYLKO od uzusu, czyli zwyczaju w danej miejscowości panującego, zależy postać dopełniacza.

Nazwę Piaski na przykład nosi w Polsce kilkadziesiąt miejscowości. Część z nich przyjmuje w drugim przypadku formę (z, do) Piasków, część (z, do) Piasek, a na Mazowszu - (z, do) Piask. Górnośląskie Makoszowy, Rydułtowy mają w tych miejscowościach stabilne brzmienia (z, do) Makoszów, Rydułtów, co wcale nie oznacza, że tu i ówdzie nie można usłyszeć wariantów z końcówką „-ów” - tak jak daleka jeszcze od stabilności jest postać (z, do) Tychów, mimo że funkcjonowała prymarnie, ale od lat 50. ubiegłego wieku, gdy Tychy stały się dużym miastem przemysłowym z wymieszaną etnicznie ludnością, zaczęła przegrywać z wariantem (z, do) Tych - polecanym przez słowniki i używanym w mediach (Kazimierz Kutz mówił mi wiele razy, że w Szopienicach też jeździło się do Tych, czego potwierdzenie znajduję w jego wspomnieniowych „Klapsach i ścinkach”). Dopiero po roku 1989 zaczyna znów przeważać pierwotny dopełniacz (z, do) Tychów - preferowany zwłaszcza przez górnośląskie środki masowego przekazu.

Wróćmy do Truskolas. Nie bez kozery w przywołanym wyżej strukturalnie identycznym ciągu morfologicznym umieściłem tuż po nich Maczki, Janki, Marki, Laski, Ząbki, Gołąbki i Trawniki, bo wszystkie te nazwy mają stabilne warianty bezkońcówkowe: (z, do) Truskolas, Maczek, Janek, Marek, Lasek, Ząbek, Gołąbek, Trawnik, a stabilność tę na pewno wspiera żywa w językach fleksyjnych tendencja do ucieczki przed jednakowością brzmień nazwy miejscowej i innego wyrazu (pospolitego lub nazwy osobowej). Skoro zatem funkcjonuje pluralny dopełniaczowy szereg z końcówką „-ów”: lasów, maczków, Janków, Marków, lasków, ząbków, gołąbków, trawników, to identyczne brzmieniowo w pierwszym przypadku nazwy miejscowe w przypadku drugim przyjmują postacie bezkońcówkowe: (z, do) Truskolas, Maczek, Janek, Marek, Lasek, Ząbek, Gołąbek, Trawnik. A jaka jest etymologia Truskolas? Mój uniwersytecki profesor - Stanisław Rospond (1906-1982) - w swym „Słowniku etymologicznym miast i gmin PRL” z roku 1984 przedstawił dwie hipotezy. Pierwsza z nich kazała mu traktować Truskolasy jako nazwę rodową od przezwiska Truskolas - identyczną z Truskolasami koło Opatowa oraz w dawnym pow. mazowieckim. Druga - upatrywała w tej formie nazwę topograficzną oznaczającą lasy, gdzie opadło dużo igliwia, bo staropolski trusk to „szelest, trzeszczenie”, a później gwarowe „opadłe igły drzew szpilkowych”.

FLESZ: Elektryczne samoloty nadlatują.

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3