Zaburzenia układu nerwowego u dzieci. Jak wczesna diagnostyka i terapia wpływają na prawidłowy rozwój dziecka?

Materiał informacyjny Pracowni Wspierania Rozwoju AiM
Prawidłowy rozwój dziecka to sprawa priorytetowa dla każdego rodzica i opiekuna. Zaburzenia układu nerwowego u dzieci mogą pojawić się na różnych etapach rozwoju, ale zawsze bardzo ważna jest wczesna diagnoza i wdrożenie odpowiedniego leczenia oraz rehabilitacji. Pomoże to zapobiec trwałym zaburzeniom rozwoju i pogłębianiu się problemów w przyszłości. Sprawdź, jakie objawy powinny Cię zaniepokoić oraz jakie terapie mogą pomóc w leczeniu oraz poprawie zdrowia dziecka.

Spis treści

  1. Zaburzenia układu nerwowego u dzieci – jak je rozpoznać?
  2. Najczęstsze zaburzenia układu nerwowego u dzieci
  3. Na czym polega diagnostyka zaburzeń układu nerwowego u dzieci?
  4. Rehabilitacja w zaburzeniach układu nerwowego
  5. Zaburzenia układu nerwowego u dzieci a psychoterapia

Zaburzenia układu nerwowego u dzieci – jak je rozpoznać?

18 marca przypada Światowy Dzień Mózgu i chociażby z tego powodu warto powiedzieć więcej o zaburzeniach układu nerwowego u dzieci. Jest to ważne także dlatego, że wczesne rozpoznanie zaburzeń neurologicznych u dzieci to sprawa kluczowa. Pozwala to na szybką diagnozę oraz zastosowanie odpowiedniej metody leczenia i rehabilitacji.

Przy zaburzeniach i chorobach neurologicznych u dzieci to ogromnie ważne, ponieważ choroby układu nerwowego nie tylko stanowią zagrożenie dla zdrowia, ale także spowalniają rozwój dziecka. Mogą pojawić się zaburzenia mowy czy ruchu, uniemożliwiające prawidłową komunikacje i naukę samodzielnego chodzenia, siadania oraz chwytania przedmiotów. W przyszłości zaburzenia układu nerwowego mogą skutkować zaś problemami z nauką, koncentracją i właściwą percepcją.

Wczesna diagnostyka i leczenie uszkodzeń układu nerwowego u dzieci może zapobiec tego rodzaju trwałym zaburzeniom lub przynajmniej je osłabić. Zaleca się bacznie obserwować dziecko i zwrócić się do lekarza po poradę, gdy zauważymy któryś z poniższych objawów:

  • dziecko asymetrycznie układa tułów, ręce i nóżki,
  • kładzie główkę zawsze na jedną stronę,
  • zaciska rączki w piąstki, przy czym chowa kciuki w dłoniach,
  • występują zaburzenia napięcia mięśniowego (ciało dziecka jest wiotkie lub nadmiernie usztywnione i naprężone),
  • kark dziecka jest usztywniony,
  • występują zaburzenia równowagi i chodu,
  • nóżki, rączki lub inne części ciała dziecko drżą, występują ruchy mimowolne,
  • dziecko nie chce lub nie potrafi ssać piersi,
  • dziecko jest niespokojne i płacze bez wyraźnej przyczyny lub jest zbyt spokojne i nie reaguje na bodźce,
  • dziecko ma zaburzenia czucia,
  • występują trudności z marszczeniem czoła lub utrata smaku (objawy porażenia nerwów czaszkowych),
  • pojawiają się zaburzenia świadomości,
  • pojawiają się częste zmiany nastroju, zaburzenia mowy, wzroku lub słuchu (dziecko nie zwraca się w stronę źródła dźwięku),
  • dziecko nie utrzymuje lub unika kontaktu wzrokowego,
  • porusza się w nietypowy sposób, np. staje na palcach,
  • nie reaguje na bodźce będące źródłem bólu, zimna, gorąca,
  • u dziecka często pojawiają się kolki,
  • pojawiają się częste bóle lub zawroty głowy.

Przy uszkodzeniach ośrodkowego układu nerwowego zaburzony jest przepływ informacji pomiędzy mózgiem a mięśniami i poszczególnymi narządami. Stąd trudności w wykonywaniu prawidłowych ruchów. Zależnie od rodzaju i stopnia uszkodzenia utrudnione może być poruszanie się, a także percepcja (postrzeganie świata, odbieranie bodźców) i integracja informacji dostarczanych przez zmysły.

Rodzice nie są tu jednak pozostawieni sami sobie, a pocieszająca wiadomość jest taka, że układ nerwowy dziecka jest na tyle plastyczny, że można skorygować nieprawidłowe wzorce ruchowe i znacznie poprawić zdolności postrzegania i porządkowania informacji zmysłowych przez dziecko.

Ważne, by ten wysiłek podjąć na wczesnym etapie rozwoju, gdy tylko zauważymy coś niepokojącego, a lekarz potwierdzi diagnozę. Leczenie i rehabilitacja powinny być podjęte jak najwcześniej, nawet już w 3. miesiącu życia. Pomoże uniknąć to lub zredukować możliwe problemy z nauką i poruszaniem się w przyszłości.

Najczęstsze zaburzenia układu nerwowego u dzieci

Przyczyną zaburzeń układu nerwowego u dzieci jest najczęściej uszkodzenie mózgu, czyli najważniejszej części ośrodkowego układu nerwowego, do którego może dojść w życiu płodowym, w trakcie porodu lub w późniejszym czasie. Czynniki ryzyka to:

  • infekcje ciążowe (np. różyczka, toksoplazmoza),
  • zatrucie ciążowe,
  • ciąża mnoga,
  • ciąża zagrożona,
  • ciężki przebieg porodu,
  • poród przez cesarskie cięcie,
  • niska waga urodzeniowa dziecka,
  • niedotlenienie podczas porodu,
  • poród przedwczesny.

Zaburzenia ze strony układu nerwowego mogą jednak pojawić się u dzieci także później, na każdym etapie rozwoju. Ich przyczyną mogą być choroby neurologiczne lub urazy, szczególnie urazy głowy.

Najczęściej występujące zaburzenia układu nerwowego u dzieci to:

  • wady układu nerwowego,
  • mózgowe porażenie dziecięce,
  • rozszczep kręgosłupa,
  • padaczka,
  • przepuklina oponowo-rdzeniowa lub oponowo-mózgowa,
  • wodogłowie,
  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
  • zapalenie mózgu (zakaźne lub z autoagresji),
  • stwardnienie rozsiane,
  • nowotwory ośrodkowego układu nerwowego,
  • choroba Krabbego,
  • malformacje naczyń ośrodkowego układu nerwowego,
  • zespół Retta,
  • zaburzenia neurometaboliczne ,
  • choroby nerwowo-mięśniowe (dystrofie mięśniowe, miopatie, miastenia),
  • urazy głowy i kręgosłupa,
  • choroby demielinizacyjne ośrodkowego układu nerwowego,
  • choroby zapalne układu nerwowego (neuroinfekcje, np. borelioza).

Także autyzm dziecięcy, zespół Tourette'a, tiki nerwowe i ADHD klasyfikowane są jako zaburzenia rozwoju neurologicznego.

Na czym polega diagnostyka zaburzeń układu nerwowego u dzieci?

Jeśli zauważymy jakiekolwiek z niepokojących objawów, należy jak najszybciej zgłosić się z dzieckiem do lekarza pediatry, który przeprowadzi wstępne badania i od którego otrzymamy skierowanie do neurologa dziecięcego.
Diagnostyka zaburzeń nerwowych u dzieci polega na wywiadzie z rodzicami – lekarz stawia pytania o nietypowe objawy (warto przygotować ich listę oraz kiedy się pojawiają, a także listę leków, które przyjmuje dziecko i przebytych chorób), o przebieg ciąży i porodu oraz o to, czy w rodzinie występowały jakieś choroby neurologiczne. Warto też zabrać ze sobą wyniki badań, opinię psychologa (jeśli dziecko było już diagnozowane) i kartę przebiegu ciąży.

Lekarz bada napięcie mięśniowe dziecka i jego odruchy fizjologiczne (odruchy bezwarunkowe) oraz ocenia funkcjonowanie układu nerwowego dziecka. Starsze dzieci mogą zostać poproszone, by stanęły na palcach stóp, dotknęły palcem dłoni czubka własnego nosa lub wykonały naprzemienne ruchy rękami. Do pełnej diagnozy potrzebne są także dodatkowe badania takie jak:

  • EEG (elektroencefalografia),
  • badania laboratoryjne,
  • EMG (elektromiografia),
  • badania obrazowe (tomografia komputerowa – TK, CT, rezonans magnetyczny głowy – RM, MRI), EMG (elektromiografia),
  • punkcja lędźwiowa (gdy konieczne jest badanie płynu mózgowo-rdzeniowego),
  • badania genetyczne (w przypadku podejrzenia uwarunkowanej genetycznie choroby układu nerwowego),
  • angiografia,
  • rentgen czaszki i kręgosłupa,
  • spektroskopia i badanie dna oka

.

Dodatkowe badania zlecane są przez lekarza w celu potwierdzenia lub wykluczenia wstępnej diagnozy na podstawie wywiadu i wstępnego badania.

Rehabilitacja w zaburzeniach układu nerwowego

Leczenie chorób układu nerwowego zależy od ich przyczyny i może obejmować farmakoterapię (leki doustne, w tym antybiotyki przy chorobach zakaźnych o podłożu bakteryjnym) lub np. chemioterapię i radioterapię (przy nowotworach układu nerwowego).

Oprócz samego leczenia bardzo ważna jest także rehabilitacja, którą oferuje na przykład Pracownia Wspierania Rozwoju AIM. W ofercie Pracowni jest diagnostyka, fizjoterapia, logopedia (kluczowa gdy pojawią się zaburzenia mowy), a także terapia pedagogiczna i psychoterapia. Wśród metod leczenia i rehabilitacji dzieci z zaburzeniami neurologicznymi są:

  • terapia metodą NDT-Bobath, która pomaga zahamować zakodowane w mózgu dziecka nieprawidłowe wzorce ruchowe, co zapobiega utrwalaniu się zaburzeń i uczy dziecko prawidłowych wzorców. Ćwiczenia są przeprowadzane pod okiem rehabilitantów, które rodzic może następnie kontynuować z dzieckiem w domu,
  • terapia metodą Vojty, która polega na odpowiednim uciskaniu punktów na ciele dziecka. Pomaga to przesłać bodźce do mózgu, który reaguje ruchem mięśni, co uczy dziecko wykonywania prawidłowych ruchów poprzez ich powtarzanie i utrwalanie, na zasadzie tworzenia nowych połączeń neuronalnych,
  • fizjoterapia z użyciem kombinezonów Therasuit dla dzieci z porażeniem mózgowym, która polega na wykonywania intensywnych ćwiczeń w specjalnym kombinezonie, wzmacniających siłę mięśni i poprawiających ich napięcie,
  • turnusy rehabilitacyjne, na których dziecko otrzymuje kompleksową pomoc dostosowaną do indywidualnych potrzeb,
  • integracja sensoryczna,
  • terapia pedagogiczna,
  • terapia zaburzeń mowy,
  • zajęcia z psychologiem i psychoterapia,
  • muzykoterapia,
  • dogoterapia

Ważnym udogodnieniem w rehabilitacji dzieci jest znajdujący się w Pracowni Wspierania Rozwoju AiM rezonans stochastyczny, jedyny w województwie kujawsko-pomorskim. Dzięki temu urządzeniu jest możliwe przeprowadzenie skutecznych zabiegów terapeutycznych dla małych pacjentów, wzmacniających siłę ich mięśni, rozluźniających nadmierne napięcie mięśniowe i przy okazji poprawiających samopoczucie.

W Pracowni można też wykonać mapowanie mózgu metodą QEEG – jest to innowacyjne, zaawansowane badanie, które pozwala na dokładnie określenie charakteru i umiejscowienia zmian w mózgu.

Zaburzenia układu nerwowego u dzieci a psychoterapia

W przypadku zaburzeń układu nerwowego u dzieci bardzo ważna jest też psychoterapia. Polega ona najczęściej na zajęciach pod okiem doświadczonego psychologa lub na indywidualnym kontakcie z psychologiem. Co bardzo istotne, w terapii może uczestniczyć cała rodzina – jest to forma wsparcia dla rodziców opiekujących się chorym dzieckiem.

Psychoterapia pomaga poznać przyczyny emocjonalne różnego typu problemów, z którymi boryka się dziecko lub jego opiekunowie, i podpowiada formy ich rozwiązania lub zredukowania, co ma ogromny wpływ na postęp właściwej rehabilitacji. Pozytywne nastawienie to podstawa, a dodatkowo psycholog pomoże opiekunom dotrzeć do dziecka i wypracować optymalną formę kontaktu.

Często zajęcia z psychologiem polegają na zabawie, która dla dziecka jest naturalną formą poznawania świata i wyrażania emocji. Psycholog, obserwując dziecko podczas zabawy, może podpowiedzieć rodzicom najlepsze metody postępowania z maluchem. Przy okazji zabawa, także podczas dogoterapii czy w oferowanej przez AiM sali doświadczania świata, doskonale wpływa na rozwój dziecka – jego zdolności komunikacyjne, myślenie, wyobraźnie i integrację sensoryczną.

Kontakt z psychologiem może być też dużym wsparciem dla rodziców. Opieka nad dzieckiem z zaburzeniami neurologicznymi to nie tylko rehabilitacja, ale także codzienna pielęgnacja w domu. Rodzic musi nauczyć się, jak prawidłowo nosić dziecko, karmić je i ubierać, a także jakie ćwiczenia może wykonywać z nim w domu. To spore obciążenie nie tylko fizyczne, ale też psychiczne, dlatego rozmowa z psychologiem może pomóc.

Wczesna diagnoza i wcześnie podjęte leczenie dziecka z zaburzeniami układu nerwowego to szansa dla niego na lepszy komfort życia i mniejsze problemy z uczeniem się i samodzielnym funkcjonowaniem w przyszłości. Dobrą wiadomości dla rodziców i opiekunów jest to, że w wielu przypadkach wczesna rehabilitacja sprawia, że choroba układu nerwowego dziecka nie pozostawia po sobie trwałych śladów. Nawet w najtrudniejszych przypadkach jest też nadzieja na rozwój mowy czynnej i nawiązanie kontaktu z dzieckiem, chociażby dzięki urządzeniu C-eye, które jest również dostępne w Pracowni.

AIM

Wideo