Lotnicy w Toruniu. 100 lat temu rozwinęli skrzydła [Album Rodzinny]

Piotr Lech
Personel Eskadry Toruńskiej w Hrubieszowie przed samolotem DFW C.V (nr 5014/16). Od lewej: sierż. pil. Mieczysław Obrembowicz, sierż. pil. Władysław Dittmer, ppor. pil. Józef Szyfter, kpt. pil. Henryk Rybka, sierż. pil. Janusz Meissner, por. Jan Dziewoński, sierż. pil. Paweł Senecki, ppor. obs. Janisław Goligowski, sierż. pil. Hipolit Jasiewicz, ppor. obs. Jerzy Jabłoński, sierż. pil. Jan Szyszka, por. obs. Gabriel Milczewski, plut. obs. Stanisław Czerwiński, ppor. obs. Stanisław Żarski. Zdjęcie wykonane między 28 a 31 lipca 1920 roku Z archiwum Piotra Lecha
Lotnicy z Torunia pojawili się na niebie w najtrudniejszym momencie wojny polsko-bolszewickiej, w lipcu 1920 roku. Odwagą i męstwem wykazali się m.in. podczas bitwy warszawskiej.

Początek XX wieku rozpoczął nowy rozdział w historii Torunia. Jego piękno zostało wzbogacone o unoszące się nad nim statki powietrzne. Początkowo działo się tak za sprawą pruskiego garnizonu, który rozbudowując potężną twierdzę toruńską, stworzył w niej pole wzlotów dla balonów, sterowców i samolotów.

Wybuch I wojny światowej wymusił dalszy rozwój toruńskiego lotnictwa. Po jej zakończeniu odrodziła się niepodległa Polska, która mu-siała walczyć o swoje granice. W tych walkach uczestniczyło lotnictwo polskie, które pomimo wielu trudności w szczytowym okresie wojen o niepodległość i granice wystawiło ponad 20 eskadr lotniczych. Jedną z nich była Toruńska Eskadra Lotniczo-Wywiadowcza (Eskadra Toruńska), powstała w lipcu 1920 roku, której przypadł zaszczyt uczestniczenia w „osiemnastej decydującej bitwie w dziejach świata” – Bitwie Warszawskiej. Po jej zakończeniu jednostce zmieniono nazwę na 4. Eskadrę Wywiadowczą. Tym sposobem Eskadra Toruńska stała się dziedziczką 4. Eskadry Lotniczej, powstałej w styczniu 1919 roku w Warszawie. Była to jedna z pierwszych eskadr rodzącego się lotnictwa polskiego, która zasłużyła się przy włączaniu w skład odrodzonego państwa polskiego dawnych ziem Rzeczypospolitej, w tym Wilna i Mińska. Załogi z 4. Eskadry miały zaszczyt jako pierwsze w historii polskiego lotnictwa wykonywać loty nad tymi kresowymi miastami, szczególnie nad drogim każdemu Polakowi Wilnem.

Polecamy

Cofając się do genezy powstania Eskadry Toruńskiej, należy podkreślić, że proces jej organizacji odbywał się w najbardziej tragicznym okresie wojny z Rosją sowiecką. W momencie kiedy wszystkie polskie oddziały cofały się, Departament III Żeglugi Powietrznej zdecydował o zmobilizowaniu każdych rezerw. Dlatego w bardzo krótkim czasie od 11 do 14 lipca 1920 roku z pozostałych samolotów Oficerskiej Szkoły Obserwatorów Lotniczych w Toruniu powstała eskadra wywiadowcza. Po szybkiej organizacji wyruszyła na Front Południowo-Wschodni (przemianowany następnie na Front Południowy), gdzie nie odniosła większych sukcesów, straciła natomiast jednego pilota, który zginął w katastrofie lotniczej. Dopiero w operacji warszawskiej toruńscy lotnicy mieli możliwość wykazania się swoimi umiejętnościami i męstwem, za co niektórzy otrzymali Krzyż Virtuti Militari. Po zwycięskiej bitwie warszawskiej jednostkę w celu uzupełnienia wysłano do Poznania.

We wrześniu 1920 roku Eskadra Toruńska została przemianowana na 4. Eskadrę Wywiadowczą, po czym pod koniec miesiąca wysłano ją na front, gdzie wzięła udział w operacji niemeńskiej i w końcowych walkach wojny polsko-sowieckiej. Krótki, jednak bardzo praco-wity okres służby na froncie zakończył się dla eskadry wraz z podpisaniem 12 października 1920 roku zawieszenia broni, które weszło w życie 18 października tego roku.

Polecamy

Po zakończeniu działań bojowych w wojnie z Rosją sowiecką eskadrę wycofano do OSOL w Toruniu (późniejszej Szkoły Obserwatorów i Strzelców Lotniczych), gdzie 10 lutego 1921 roku została rozwiązana. Część jej personelu związała się na stałe z naszym miastem, przyczyniając się do stworzenia 4. Pułku Lotniczego, który po przekształceniu w lotnictwo Ar-mii „Pomorze” wziął udział w bohaterskiej obronie pomorskiego nieba we wrześniu 1939 roku. Po przegranej walce toruńscy lotnicy kontynuowali służbę w konspiracji w okupowanym kraju oraz na terytorium Francji i Wielkiej Brytanii. Spośród 15 dywizjonów Polskich Sił Powietrznych na Zachodzie aż 2 związane były z Pomorzem: 301. Dywizjon Bombowy Ziemi Pomorskiej i 306. Dywizjon Myśliwski „Toruński”.

Pomimo upłynięcia 100 lat od powstania Eskadry Toruńskiej, nie doczekała się ona żadnego upamiętnienia w naszym mieście. Jedyne, co możemy dziś zrobić, to napisać tych parę słów, aby pamięć o tych dzielnych młodych ludziach nigdy nie zaginęła. Szczególnie, że byli to lotnicy i polscy patrioci z krwi i kości. Wielu z nich reprezentowało sobą coś wyjątkowego. Kilku zostało po wojnie aktorami, inny uznanym fotografikiem, a jeszcze inny wybitnym polskim pisarzem. Z czystym sumieniem można stwierdzić, że Eskadra Toruńska była jedną z najbarwniejszych jednostek bojowych w ówczesnym lotnictwie polskim. Dlatego my Pomorzanie, winni jesteśmy im wieczną pamięć i cześć.

Czy będą kolejne bankructwa przez rządowe decyzje?

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3