Weterynarz, który został księdzem

Kazimierz Przybyszewski
W tym roku minęła 120. rocznica urodzin Szczepana Gracza, weterynarza i kapłana, działacza społecznego i patrioty.

W tym roku minęła 120. rocznica urodzin Szczepana Gracza, weterynarza i kapłana, działacza społecznego i patrioty.

<!** Image 2 align=right alt="Image 102225" sub="Szczepan Gracz swoim życiem dobrze zasłużył się polskiej sprawie / Fot. Archiwum">Szczepan Gracz urodził się 2 sierpnia 1888 r. w Sypniewie koło Złotowa, w rodzinie chłopskiej Wincentego i Franciszki z domu Matz (Metz?). Po ukończeniu miejscowej szkoły powszechnej kontynuował od 1900 r. naukę w Collegium Marianum w Pelplinie i gimnazjum w Chełmnie, gdzie w latach 1908-1911 był założycielem i prezesem tajnego koła filomackiego. Po uzyskaniu w 1912 r. świadectwa dojrzałości rozpoczął studia weterynaryjne na uniwersytecie w Berlinie. Jako student był w latach 1913-1914 członkiem polskich organizacji uniwersyteckich i naczelnych władz Towarzystwa Tomasza Zana na zabór pruski. Wniósł duży wkład w rozwój tej organizacji na Pomorzu, m. in. zakładając nowe koła filomackie w Wejherowie, Grudziądzu, Świeciu i Wałczu. Był współpracownikiem miesięcznika młodzieżowego „Brzask”.

Pracę zaczynał w Grudziądzu

W 1913 r. przebywał w Prusach Wschodnich – Iławie, Ostródzie, Olsztynie, Szczytnie, Giżycku, Ełku, Olecku, Węgorzewie z zamiarem prowadzenia agitacji propolskiej. W 1914 r. był krótko więziony. Po uzyskaniu w 1915 r. dyplomu lekarza weterynarii rozpoczął pracę zawodową w Grudziądzu, a w 1917 r. został powiatowym lekarzem weterynarii w Lęborku. Rozwinął tam działalność narodową, agitując na rzecz przyłączenia Pomorza do Polski, wśród miejscowej ludności kaszubskiej – organizował oddziały Straży Ludowych, był współorganizatorem Powiatowej Rady Ludowej w Lęborku oraz polskich rad ludowych w powiatach lęborskim i bytowskim jak również delegatem powiatu lęborskiego na Sejm Dzielnicowy w Poznaniu w grudniu 1918 r. i członkiem jego Prezydium.

<!** reklama>Aresztowany 10 lub 11 stycznia 1919 r., oskarżony o zdradę stanu, przebywał w więzieniu. Po zwolnieniu (z powodu choroby) kontynuował działalność narodową. Przedostał się do Poznania, gdzie uczestniczył w przygotowaniach mających na celu przejęcie administracji Pomorza. Był członkiem Podkomisariatu Naczelnej Rady Ludowej w Gdańsku na Prusy Zachodnie i Wschodnie i współredagował „Polnische Warte”.

Od 9 sierpnia do listopada 1919 r. był skarbnikiem utworzonego w Warszawie dekretem Rady Ministrów - Warmińskiego Komitetu Plebiscytowego. Jako wojewódzki inspektor i lekarz weterynarii w Urzędzie Wojewódzkim Pomorskim w Toruniu (grudzień 1919-sierpień 1924 r.) i Poznaniu (wrzesień 1924-listopad 1927 r.) wniósł duży wkład w organizację polskiej służby weterynaryjnej i ochronę zwierząt na Pomorzu i w Wielkopolsce.

Obrońca polskości

Z ramienia wojewody pomorskiego Jana Brejskiego został członkiem utworzonego w Toruniu 28 sierpnia 1920 r. Komitetu Pomocy Uchodźcom z terenu plebiscytowego Warmii, Mazur i Powiśla. Był również propagatorem i jednym z założycieli harcerstwa na Pomorzu oraz propagatorem wycieczek na Kaszuby, Warmię i Mazury, których celem były kontakty z miejscową ludnością i krzewienie wśród niej polskości. Z jego zachęty powstały drużyny skautowe w Brodnicy, Chełmnie, Świeciu, Nakle i Grudziądzu. Natomiast w Toruniu po wyzwoleniu, jeszcze przed powstaniem zorganizowanego ruchu przyjaciół harcerstwa, znalazł się w gronie wielu sympatyków i pomocników w pracy drużyn harcerskich. Był także współzałożycielem i członkiem zarządu Związku Filomatów Pomorskich (1922) oraz członkiem założonego 9 maja 1921 r. w Toruniu z inicjatywy dra Teofila Gracjana Zegarskiego Bractwa Pomorskiego – stowarzyszenia Pomorzan, starającego się bronić interesów miejscowej ludności i szerzyć kulturę polską na Pomorzu opierając się na rodzimych wartościach.

W latach 1916-1925 dr Gracz należał do Towarzystwa Naukowego w Toruniu, pełniąc w nim podczas swego zamieszkiwania w Toruniu m. in. funkcje: skarbnika, był organizatorem Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego i jego pierwszym przewodniczącym (prezesem), a także spiritus movens różnych poczynań Wydziału w pierwszym okresie organizowania i planowania pracy oraz autorem interesującego pomysłu, aby zdobyć dla Towarzystwa bibliotekę „Koła Polskiego” (poselskiego) w Berlinie. Bardzo chętnie też wygłaszał dr Szczepan Gracz odczyty; był jednym z pierwszych prelegentów, który wygłosił dla członków toruńskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego kilka odczytów, m. in. na temat: „Malowidła ludowe na Krajnie”. Na jednym z zebrań tego Towarzystwa zaproponował wygłoszenie prelekcji na temat bajek pomorskich, których znaczny zbiór posiadał.

Doktor i kapłan

W latach 1927-1936 był naczelnikiem Wydziału w Departamencie Weterynaryjnym Ministerstwa Rolnictwa w Warszawie. W 1923 r. Gracz uzyskał tytuł dra weterynarii. Doktoryzował się w Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie. Był autorem kilku książek i broszur oraz artykułów z zakresu walki z chorobami zakaźnymi zwierząt, w tym podręcznika: „Dezynfekcja przy chorobach zaraźliwych u zwierząt domowych i sprawa nieszkodliwego usuwania padlin”, Poznań 1926. W Brzezinkach pod Warszawą prowadził własną stację doświadczalną hodowli bydła. Interesował się kaszubszczyzną.

W 1936 r. po śmierci żony Pelagii Pruszak-Czapskiej, wstąpił do nowicjatu oo. pallotynów w Sucharach, a następnie Wyższego Seminarium Duchownego w Ołtarzewie. Święcenia kapłańskie otrzymał 11 (21) lutego 1940 roku. Poświęcił się pracy duszpasterskiej na terenach włączonych do Rzeszy (Łódź, Płock, Włocławek, Gniezno, Poznań). Był także łącznikiem między rodzinami i organizacjami polskimi w Generalnym Gubernatorstwie (m. in. wyrób fałszywych dokumentów i przepustek).

Ścigany przez gestapo, ukrywał się pod nazwiskiem Stefan Grenz jako handlarz bydła. Aresztowany w Łodzi, zginął w więzieniu w Radogoszczy 21 XI 1942. Zwłoki ekshumowano i pochowano na cmentarzu w Ołtarzewie pod Warszawą. W 1992 r. w kościele św. Jakuba w Lęborku odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą ks. dr. Szczepanowi Graczowi.

W Toruniu Graczowie mieszkali przy ul. Warszawskiej 10/12.

Rewolucja w aptekach. Farmaceuta jak lekarz?

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3